اين كه خالقيت بالذات و مستقل ، از آن خداوند است ، ليكن آفرينندگى تبعى و به اذن و تقدير الهى در مورد بندگان هم ، مصداق دارد . حديث ششم از باب يكم از ابواب اسماى الهى ، مبنى بر اين است كه : « اسم خدا جز خداست و هر چيزى جز خدا كه داراى اسم است مخلوق و آفريده است . . . . » مجلسى در بيان مفصل خود راجع به توضيح غايت ، وجوه و احتمالات مختلفى را ذكر كرده است و بعد در توجيه فقرات ديگر حديث ، نظرهايى نيز ابراز نموده و سرانجام نوشته : اين احتمالاتى كه به نظر كوتاه من رسيد و ياد كردم هيچ كدام خالى از تكلف نيستند . . . . استاد در تعليقه خود نوشته : مرحوم مؤلف در اعتراف به اين كه روايت با توجيهات ايشان روشن نمىشود راه انصاف پيموده است و اما آنچه مؤلف از اخبار استظهار كرده كه در صنع معرفت و شناخت ، كسى غير خدا نقشى ندارد ، از ديگر وجوه قبلى هم سست‌تر است ، زيرا درست است كه مدلول اخبار آن است كه معرفت صنع خداوندى است ، ليكن در آن‌ها واسطه و وسيله هرگز نفى نشده است ، در اين كه تقوا ، انابت ، تدبر ، تفكر و تفضل و هم‌چنين پيامبران ، فرشتگان و امامان ، وسائل و وسائط معرفت خداوندى مىباشند . در خصوص قرآن مىفرمايد : « يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ » « 1 » ؛ به وسيلهء آن پيروان را به رضوانش رهنمون است . پس روايات ياد شده واسطه به اين معنا را نفى نمىكنند و اما خصوص روايت مورد بحث ، صريح در نفى واسطه است و اين كه خداوند به ذات خود شناخته شده و همه اشيا جز او با او شناخته مىشوند ، ليكن خداوند توسط اشيا . پس فهم اين روايت به اصول علمى بالاترى نياز دارد ، جز اصول عادى ، معمولى و ساده ، و توضيح آن ، مجالى ديگر مىطلبد . « 2 »

--> ( 1 ) . مائده ، آيه 16 . . ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 3 ، ص 164 . .